Teknik Makaleler

Otomatik Şanzıman Türleri

Arkadaşlar Merhaba; Malumunuz otomatik şanzımanlar ile alakalı piyasadaki sanayici amcaların ağzı ve işin aslı birbirini pek tutmaz (= Halbuki karmaşık gibi görünse de aslında doğru dürüst izah edildiğinde pek anlaşılmayacak şeyler değil. Bu yazımızda tam da bu konuya değinmek istedik. Gelin hep beraber işin doğrusu nelermiş, birlikte inceleyelim (=

Otomatik şanzımanlar genel olarak tam otomatik (hidrolik sıvı ile çalışanlar), yarı otomatik (debriyaj mekanizmaları olan) ve CVT, yani kasnaklı sistemler olmak üzere üçe ayrılırlar.

Tork Konvertörlü Tam Otomatik Şanzıman: 

Otomobillerde ilk kullanılan otomatik şanzıman tipidir. Başlarda 3 ve 4 vitesli iken, günümüzde 6, 7 ve hatta 10 vitesli hali bile mevcuttur. Gaza basmanız ile türbinlere belirli bir basınçta sıvı gönderilerek türbinin ve buna bağlı olarak tekerleklere, aktarma organları vasıtasıyla hareketin gönderilmesi prensibiyle çalışır. İlk üretilen tork konvertörlü şanzımanlarda, sıvının belirli bir basınca ulaşıp türbini döndürmesi geç olduğundan enerji kayıpları yüksek seviyelerde iken, yeni nesil tork konvertörlü şanzımanlarda tekenolojinin gelişmesiyle daha direkt işlem görmektedir.

Şanzıman bakımı genellikle belirli periyotlarda şanzıman yağının değişimi şeklindedir. Sorunlar da genellikle ilgili yağın değişim zamanının geçilmesinden kanyaklı hareketli parçaların aşınmasından oluşmaktadır.

Üreticiden üreticiye değişiklik gösterse de şanzımanda (L), (2), (3) ve Overdrive seçenekleri bulunabilir. (L)’de sadece 1. vites işlev görürken, (2)’de 1 ve 2. vites, (3)’te ise ilk üç vites aktiftir. Overdrive tuşu ile de son vites iptal edilerek çalışır, yani son viteste kullanılmaz. Sanılanın aksine motor kompresyonu için yokuş inerken kullanılması gereken fonksiyonlardır. Yokuş aşağı inerken yüksek vites seçiminde kalması bu sayede önlenebilir.

Triptronic veya Manuel Modlu Tam Otomatik Şanzımanlar:

Bu şanzımanlar ilk çıktıklarında, şanzımanın ayrıca bir manuel mod opsiyonu da olduğundan, daha sonrasında manuel modu olan her türlü otomatik şanzıman için Triptronik şanzıman tabiri kullanılmaya başlandı. İsimlendirme tam olarak karşılığını vermemekle birlikte, eğer sıraladığımız şanzımanların hepsinde manuel olarak vites seçimi yapabileceğimiz bölüm var ise, bu şanzıman tiptronic özellikli otomatik şanzımandır. Genellikle (M) ile belirtilen kısma konup + ve – ye getirilerek vites değişimleri manuel yapılabilmektedir. Bazı şanzımanlarda vites değişimlerini, direksiyon arkasındaki kulakçık veya düğmelerle yapabilmek mümkündür.

CVT Şanzıman (Continuously Variable Transmission) 

Tam olarak Türkçe karşılığı Sürekli Değişken Şanzıman şeklindedir. Bir kayış ile iki konik kasnak arasında yer değiştirerek hıza ve devire bağlı olarak sürekli vites değiştirebilen bir şanzıman tipidir. Tork konvertörlü tipe göre daha hafif ve daha basit yapıda olmasına bağlı olarak günümüzde sıkça kullanılmaktadır. Yine belirli periyotlarla şanzıman yağının değiştirilmesi gerekmektedir. Bakımı düzgün yapıldığı sürece uzun süre çalışacaktır. Bazı şanzımanlarda (B) veya (E) ile son dişli kullanılmayacak şekilde motor kompresyonu ile frenleme yapılabilmektedir.

Otomatikleştirilmiş Manuel Şanzıman veya Tek Kavramalı Yarı Otomatik:

Daha önce de belirttiğimiz şekilde, normal baskı balatası olan bu şanzımanlarda debriyaj kontrolü, bir robot kol ile ECU tarafından karşılanmaktadır. Videoda detaylarından bahsettik, özetlemek gerekirse; sizin yerinize debriyaj ve vitesi halleden, konfor yerine yakıt ve bakım ekonomisi vaad eden bir sistemdir. İsmi üreticiden üreticiye bağlı olarak Easytronic, AMT, MMT, MCP, I-Shift olarak adlandırılmaktadır. Basit bir yapısı olan bu şanzıman, çok konforlu bir yolculuk vaat etmemekle birlikte maliyeti çok uygundur.

Çift Kavramalı Yarı Otomatik Şanzıman:

Bu şanzımanda iki adet baskı-balata mevcut olup, bir viteste ilerlerken bir sonraki vites ikinci baskı balatada hazır tutulduğundan vites geçişleri hızlı yapılabilen bir şanzıman tipidir. Kompleks yapısı ve iki adet baskı-balata birden kullanılıyor oluşu ile bakım maliyeti bakımından yüksek olan bu şanzımanlar, başlarda süper spor otomobillerde kullanılmıştı. Artık günümüz araçlarında, özellikle Renault ve VW tarafından kullanılmaktadır. Yoğun trafiğin olduğu bölgelerde, şanzımanın sürekli D modunda tutulmasından dolayı yüksek ısının doğurduğu sorunlar ortaya çıkabilmektedir.

Piyasadaki seri üretim şanzıman tipleri bu kadar arkadaşlar. Soru sormaktan çekinmeyin lütfen. Hepinize kazasız sürüşler, sorunsuz şanzımanlar dilerim (= Bakımları atlamayalım ama…

 

Yorumlar için tıklayınız.

Editör Hakkında

Gökhan KILCI